Maharashtra State Board Class 10 Sanskrit Anand Solutions Chapter 1 आद्यकृषक: पृथुवैन्यः
Sanskrit Anand Std 10 Digest Chapter 1 आद्यकृषक: पृथुवैन्यः Textbook Questions and Answers
भाषाभ्यास:
1. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।
प्रश्न अ.
चारणाः किमर्थम् उत्सुका: ?
उत्तरम् :
चारणाः पृथुनृपस्य स्तुतिं गातुम् उत्सुकाः।
प्रश्न आ.
भ्रमणसमये पृथुराजेन किं दृष्टम् ?
उत्तरम् :
भ्रमणसमये पृथुराजेन दृष्टं यत् प्रजा: अतीव कृशाः अशक्ता: च। ताः पशुवत् जीवन्ति। निकृष्टान्नं खादन्ति।
प्रश्न इ.
वसुन्धरायाः उदरे किं वर्तते ?
उत्तरम् :
वसुन्धराया: उदरे धनधान्यादि सर्व वस्तुजातं वर्तते।
प्रश्न ई.
स्त्रीरूपं धृत्वा पृथुनृपस्य पुरतः का प्रकटिता अभवत् ?
उत्तरम् :
स्त्रीरूपं धृत्वा पृथुनूपस्य पुरतः भूमि: प्रकटिता अभवत्।
प्रश्न उ.
पृथुवैन्यः कृषिकार्यार्थं जलस्य व्यवस्थापनं कथम् अकरोत् ?
उत्तरम् :
पृथुवैन्यः वृष्टिजलसञ्चयं कृत्वा जलव्यवस्थापनम् अकरोत्।
2. जालरेखाचित्रं पूरयत।
प्रश्न अ.
उत्तरम् :
प्रश्न आ.
उत्तरम् :
प्रश्न इ.
उत्तरम् :
3. पाठ्यांशं पठित्वा प्रवाहिजालं पूरयत।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
पाठ्यांशं पठित्वा प्रवाहिजालं पूरयत।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् :
|
4. माध्यमभाषया उत्तरत।
प्रश्न अ.
भूमाता पृथुवैन्यं किम् उपादिशत् ?
उत्तरम् :
आद्यकृषक: पृथुवैन्यः हा पाठ म्हणजे पृथुवैन्य राजाच्या कृषिविषयक कार्याचा प्रारंभ व त्याचा विकास याचा इतिहास स्पष्ट करणारी आख्यायिका आहे. एकदा पृथुवैन्य राजा त्याच्या राज्यात फिरत असताना त्याने प्रजेला दयनीय अवस्थेत पाहिले. त्याच्या राज्यातील लोक हलक्या प्रतीच्या अन्नामुळे क्षीण, अशक्त झाले होते. हे पाहून राजाचे मन द्रवले व तो चिंताग्रस्त झाला.
पुरोहितांच्या सांगण्यानुसार त्याने पृथ्वीमधून धन-धान्य बाहेर काढण्याकरिता धनुष्य सज्ज केले. तेव्हा पृथ्वीने स्त्रीरूप धारण केले व राजाला कृषिकार्य करण्याचा आदेश दिला.
भूमातेने नांगर, कुदळ, फावडे, कोयता या उपकरणांच्या साहाय्याने राजाला कृषिकार्य करण्यास सांगितले. भूमातेने राजाला त्याच्या अन्यायी वडिलांचा संदर्भ दिला तसेच त्यावेळी राजाच्या सदाचरणाचे कौतुक केले आणि राजाच्या कृषिकार्यावर तिची कृपा होईल, असे आश्वासन दिले.
आद्यकृषक: पृथुवेन्य: is the legend that reveals the history of Pruthuvainya’s initiation of agricultural work and civilization. Once, the king पृथुवैन्यं was wandering in his kingdom; He saw the pitiable condition of his subjects. His subjects were thin and weak due to low-quality food. The king’s heart melted with compassion and his mind was filled with worry.
On the advice of a priest, he set the bow; when he was about to take out wealth and grains from the earth, the earth disguised as a woman and advised him to do agricultural work.
The earth advised the king to work with the help of hoe, plough, spade, sickles along with his subjects. She reminded the king of his father who was the corrupt king. She praised the king’s righteous behaviour and assured him with her favor in agricultural work.
प्रश्न आ.
धरित्र्याः उपदेशं मनसि निधाय पृथुवैन्यः किं किम् अकरोत् ?
उत्तरम् :
आद्यकृषक: पृथुवैन्यः हा पाठ म्हणजे पृथुवैन्य राजाच्या कृषिविषयक कार्याचा प्रारंभ व त्याचा विकास याचा इतिहास स्पष्ट करणारी आख्यायिका आहे. राजाने नदीचा मार्ग अडविला व ते पाणी कृषिकार्यासाठी उपयोगात आणले. पावसाच्या पाण्याचा संचय करून पाण्याचे व्यवस्थापन केले.
जमिनीला सुपीक करण्यासाठी राजाने विशेष प्रयत्न केले, नंतर लोकांनी धान्याच्या बिया पेरल्या. राजाने सुद्धा विविध प्रकारची बी-बियाणे गोळा करून, त्याचे संस्करण केले व प्रयत्नपूर्वक त्याची पेरणी केली. पाऊस झाल्यानंतर धान्यांत अंकुर फुटला. राजाच्या परिश्रमामुळे धान्यलाभ झाला व सगळी प्रजा अतिशय आनंदित झाली.
आद्यकृषक: पृथुवैन्य: is the legend that reveals the history of Pruthuvaiya’s initiation of agricultural work and civilization The king obstructed the river’s path for agricultural work. He stored the rain water and did the water-management. He took special efforts to make the land fertile.
Afterwards, people sowed the seeds of grains. The king gathered varied seeds, refined it and sowed with efforts. After the rains, the sprouts were germinated and all subjects became happy by the gain of grains.
5. अमरकोषात् योग्यं समानार्थक शब्दं योजयित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।
प्रश्न अ.
राजा चिन्ताकुलः जातः।
उत्तरम् :
राजायाः दैन्यावस्थां दृष्ट्वा राजा चिन्ताकुलः जातः।
प्रश्न आ.
भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा प्रकटिता।
उत्तरम् :
गोत्रा / कुः / पृथिवी / पृथ्वी / क्ष्मा / अवनिः। मेदिनी / मही स्त्रीरूपं धृत्वा प्रकटिता।
6. मेलनं कुरुत।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
मेलनं कुरुत
Solution & Step-by-Step Answer:
म् :
|
विशेषणम् | विशेष्यम् |
कृशाः | प्रजाः |
उर्वरा | भूमिः |
आनन्दिताः | प्रजाजना: |
दःशासकः | वेनः |
प्रजाहितदक्षः | पृथुः |
7. समानार्थकशब्द लिखत।
वृक्षः, भूमिः, राजा, धनुः, नदी।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
समानार्थकशब्द लिखत। वृक्षः, भूमिः, राजा, धनुः, नदी।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् :
|
8. विरुद्धार्थकशब्दं लिखत।
स्तुतिः, सद्गुणाः, प्रसन्नाः, अशक्ताः, पुरतः, कृशाः।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
विरुद्धार्थकशब्दं लिखत। स्तुतिः, सद्गुणाः, प्रसन्नाः, अशक्ताः, पुरतः, कृशाः।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् :
|
9. कः कं वदति ?
प्रश्न अ.
तिष्ठन्तु चारणाः।
उत्तरम् :
लोट्लकारः।
प्रश्न आ.
तत्प्राप्तुं यतस्व।
उत्तरम् :
पुरोहितः पृथुवैन्यं वदति।
प्रश्न इ.
तव पिता दुःशासकः।
उत्तरम् :
भूमिः पृथुवैन्यं वदति।
प्रश्न ई.
अत: धनुः त्यज।
उत्तरम् :
भूमिः पृथुवैन्यं वदति।
10. सन्धिविग्रहं कुरुत।
प्रश्न अ.
उदर एव
उत्तरम् :
उदर एव – उदरे + एव।
प्रश्न आ.
पशुवजीवन्ति
उत्तरम् :
पशुवजीवन्ति – पशुवत् + जीवन्ति।
प्रश्न इ.
अशक्ताश्च
उत्तरम् :
अशक्ताश्च – अशक्ताः + च।
प्रश्न ई.
पुरोहितोऽवदत्।
उत्तरम् :
पुरोहितोऽवदत् – पुरोहितः + अवदत्।
Sanskrit Anand Class 10 Textbook Solutions Chapter 1 आद्यकृषक: पृथुवैन्यः Additional Important Questions and Answers
अवबोधनम् :
उचितं कारणं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
स्तुतिगायकाः प्रसन्नाः अभवन् यतः (अ) पाठकाः राज्ञः प्रशंसाम् अकुर्वन् । (ब) स्तुतिपाठकाः राज्ञः निःस्पृहताम् अजानन्।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् (ब) स्तुतिपाठका: राज्ञः नि:स्पृहताम् अजानन्।
|
प्रश्न 2
Maharashtra Board Solution
प्रजाः अतीव कृशाः अशक्ता: च यतः (अ) ताः पशुवज्जीवन्ति निकृष्टानं खादन्ति च। (ब) ता: मिष्टान्नं खादन्ति।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् (अ) ता: पशुवज्जीवन्ति निकष्टानं खादन्ति च।
|
प्रश्न 3
Maharashtra Board Solution
पृथुवैन्यः स्वप्रजाः दृष्ट्वा चिन्ताकुल: जात: यतः (अ) तस्य प्रजाजनाः परस्परं वादविवादं कुर्वन्ति। (ब) तस्य प्रजाजना: पशुवत् जीवन्ति।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् (ब) तस्य प्रजाजनाः पशुवत् जीवन्ति ।
|
प्रश्न 4
Maharashtra Board Solution
भूम्या धनधान्यपुष्पफलानि स्व-उदरे निहितानि यत: …….. (अ) वेनभूप: दुःशासक: आसीत्। (ब) भूमिः स्वभावेन कृपणा आसीत्।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् : (अ) वेनभूप: दुःशासकः आसीत्।
|
प्रश्न 5
Maharashtra Board Solution
पृथुभूपेन स्वधनुः सज्जीकृतं यतः ……… (अ) सः शचुं हन्तुम् इच्छति स्म। (ब) सः धनधान्यादि सर्व वस्तुजातं वसुन्धरायाः प्राप्तुम् इच्छति स्म।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् : (ब) सः धनधान्यादि सर्वं वस्तुजातं वसुन्धरायाः प्राप्तुम् इच्छति स्म।
|
प्रश्न 6
Maharashtra Board Solution
पृथुभूपस्य प्रजाजनाः सन्तुष्टा: अभवन् यतः ………….. (अ) ते प्रभूतं धान्यम् अलभन्त। (ब) ते प्रभूतं सुवर्णम् अलभन्त।
Solution & Step-by-Step Answer:
म् : (अ) ते प्रभूतं धान्यम् अलभन्त।
|
उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।
प्रश्न 1
Maharashtra Board Solution
|